W życiu codziennym często używamy słowa EMPATIA. Szukamy tej cechy zarówno u siebie jak i u innych. Czym jednak empatia właściwie jest? Jak się rozwija? Jak ją pielęgnować?

Na przestrzeni lat rozwinęło się wiele definicji empatii, ponieważ psychologowie od dawna podejmują próby wyjaśnienia i opisu tego pojęcia. W XX wieku nastąpił wybuch zainteresowania tą problematyką i pojawiła się moda na opisywanie ludzkiej natury w kontekście empatii.

Dotychczasowe próby, które zostały podjęte by zdefiniować empatię mają wspólną cechę, a mianowicie dotyczą one aktywnego zainteresowania cudzymi problemami, potrzebami lub motywami. W psychologii można wyróżnić dwa główne kierunki, które opisują empatię: nurt emocjonalny i poznawczy.

Pierwszy (nurt emocjonalny) tłumaczy reakcje empatyczną jako emocjonalną gotowość do zmian, czyli „czuję twój ból, zauważam i wyczuwam twoją rozpacz, jednocześnie jasno zdaję sobie sprawę z tego, że to ty cierpisz i jesteś zrozpaczony, a nie ja, choć twoje cierpienie wpływa na mnie emocjonalnie” (Howe, 2013).

Drugi (nurt poznawczy) wyjaśnia, że empatia polega na uruchomieniu procesów poznawczych, by zrozumieć punkt widzenia innej osoby oraz nabyć wgląd we własne potrzeby i preferencje (Howe, 2013).

Wpływ empatii na funkcjonowanie społeczne i moralne

Według badaczy motywację do zachowań empatycznych stanowią zasady moralne. Włoszczak-Szubdza (2016) opisuje, że bez istnienia zasad moralnych ludzie posiadaliby tendencje do niesienia pomocy tylko najbliższym osobom albo najbardziej podobnym do nich samych. Przeprowadzone badania wskazują, że empatia: jest czynnikiem aktywizującym moralne zachowanie, wywiera wpływ na sądy i rozumowanie moralne, jest podstawową postawą w zawodach pomocowych oraz zmniejsza poziom zachowań antyspołecznych. Im lepiej człowiek potrafi poznać i przyjąć punkt widzenia innej osoby, z tym większym prawdopodobieństwem zachowa się uczciwie wobec niej i odwoła się do swoich zasad moralnych (Howe, 2013).

W literaturze występują liczne doniesienia z badań na temat pozytywnego wpływu empatii na funkcjonowanie społeczne, w tym na zmniejszenie poziomu agresji, zwiększenie poziomu otwartości na potrzeby innych oraz zwiększenie skłonności do podejmowania zachowań prospołecznych (Pilarska, Suchańska, 2017). Wykazano również, że zdolność do empatii sprzyja budowaniu bliskich więzi, gdyż pozwala na otwartą komunikację i jest wyrazem dojrzałości emocjonalnej (Sygit-Kowalkowska, Boniecka 2015).

Jak pielęgnować empatię?

Słuchaj aktywnie i uważnie.

Wysłuchaj spokojnie tego, co ma Ci do przekazania druga osoba z prawdziwą chęcią do zrozumienia jej. Pokaż jej, że ważne jest dla Ciebie to, o czym ona opowiada. Dlatego zamiast skupić się na tym „co ja o tym myślę/jakie jest moje zdanie” to wsłuchaj się w „jego/jej perspektywę” i porozmawiajcie o tym. Bądź w tym autentyczny i pamiętaj o swoich możliwościach. Nie musisz co 5 sekund kiwać głową by dać znać, że uważnie słuchasz, jeśli uważasz, że to do Ciebie nie pasuje. Znajdź swój sposób na ukazanie swojej obecności w rozmowie.

Patrz uważnie.

Bądź uważny na to jak zachowuje się osoba, z którą rozmawiasz. Jaki ma ton głosu, jaką ma mimikę, czy utrzymujecie kontakt wzrokowy, jak siedzi, gdzie jesteście. W zachowaniach niewerbalnych również kryje się dużo komunikatów na które możemy odpowiedzieć i którym możemy wyrazić naszą szczerą troskę i wsparcie. Patrząc uważnie na całą przestrzeń waszej rozmowy pamiętaj o chwilach ciszy, są one chwilą do refleksji i poukładania myśli, są czymś naturalnym.

Skoncentruj uwagę.

Bądź skupiany na rozmowie. Odłóż telefon, sprawy z pracy i wszystkie, które nie są związane z Waszą rozmową. W momencie, w którym rozmawiacie ważna będzie Twoja koncentracja i zaangażowanie, by druga osoba mogła odczuć Twój szacunek i wzajemne równe traktowanie.

Komunikuj się uważnie.

Zwróć uwagę na słowa jakich używasz. Dbaj o to by mówić ze swojej perspektywy. Możesz ćwiczyć mówienie o swoich emocjach i potrzebach by w trudniej rozmowie znaleźć zasoby na otwartą komunikację. Zobacz i wypróbuj komunikację zaproponowaną w ramach Porozumienia Bez Przemocy (NVC):

Kiedy Ty………………………………………………………………………….

ja czuję…………………………………………………………………………….

ponieważ…………………………………………………………………………

dlatego proszę, byś…………………………………………………………..

Marshall Rosenberg (Porozumienie bez przemocy. O języku serca)

Bądź świadom własnych emocji.

Im lepiej poznasz swoje emocje tym łatwiej będzie Ci nimi zarządzać. Poznaj swój smutek, złość, radość i strach (i wiele więcej!). Zobacz i poczuj jak reaguje Twoje ciało, gdy doświadczasz takich emocji. Pamiętaj, że tylko Ty znasz swoje możliwości. Bądź szczery ze sobą i wyznacz granicę – zawsze możesz powiedzieć “nie”, to samo dotyczy drugiej osoby – przyjmij jej argumenty. Znajomość swoich emocji i przekonań może być wspierająca.

Howe, D. (2013). Empatia. Co to jest i dlaczego jest taka ważna. Warszawa: Oficyna Ingenium.
Pilarska, A., Suchańska, A. (2017). Problem adaptacyjnej wartości empatii w kontekście jej związków z poziomem organizacji osobowości. Psychologia Społeczna, 2(41), s.166-174. DOI: 10.7366/1896180020174105.
Sygit-Kowalkowska, E., Boniecka, K. (2015). Społeczne korzyści z bycia homo empathicus: koncepcje i przegląd wyników badań. Społeczeństwo i Rodzina, 44(3), s.79-94.
Włoszczak-Szubdza, A. (2016). Empatia – pomoc i przeszkoda w pracy zawodowej personelu medycznego. Lublin: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie.

Zdjęcie autorstwa Eyvn z Pexels